Hoe AI hielp bij het vinden van de Luegislandturm

Soms heeft een schilderij meer te vertellen dan op het eerste gezicht zichtbaar is. In mijn collectie foto’s bevindt zich al heel lang een werk van Marinus Heijnes met een markante toren, omringd door bomen, in warm zonlicht. De architectuur, het landschap en het karakter van het schilderij riepen al lange tijd vragen op: waar zou dit zijn?

Heijnes was een Nederlandse schilder (1888–1963) die bekend stond om zijn sfeervolle landschappen, vaak zonder mensen of herkenbare gebouwen. Maar dit werk (geregistreerd onder nummer 235) vormde een uitzondering. De toren op het doek oogde middeleeuws, met ronde boogvensters, een rood pannendak en een ruige, bosrijke omgeving. Zou dit in Nederland zijn? Frankrijk? Of wellicht Zwitserland?

AI als hulpmiddel bij kunsthistorisch speurwerk

Dankzij recente technologie kwam ik op een idee: ik vroeg het aan een AI (kunstmatige intelligentie), gevoed met kennis van kunst, geografie en beeldherkenning. Op basis van de stijl, architectuur en landschapskenmerken bracht AI een verrassend maar overtuigend antwoord: de toren op het schilderij is vrijwel zeker de Luegislandturm in Luzern, Zwitserland.

De Luegislandturm is een van de wachttorens van de middeleeuwse Museggmauer, een stadsmuur die nog grotendeels overeind staat. Deze toren heeft de typerende rondbogen net onder het dak, de gele zandstenen muren, het karakteristieke rode dak en is omringd door bos – precies zoals Heijnes het schilderde. Ook de geografische ligging klopt: rond 1910 verbleef Heijnes langere tijd in Zwitserland, waaronder in Luzern. Dit was de periode waarin hij onder andere met een andere kunstenaar plannen maakte om naar Jeruzalem te reizen – een avontuur dat uiteindelijk anders liep.

Locatie bevestigd

Vergelijking met historische foto’s en moderne beelden van de Luegislandturm bevestigt de gelijkenis tot in detail. Zelfs de lichtval, de schaduwen van de boompartijen en het pad op de voorgrond sluiten aan. Dit maakt het zeer aannemelijk dat Heijnes dit tafereel daar ter plekke schilderde – een zeldzaam werk waarin hij niet alleen sfeer, maar ook een concrete plek vastlegde.

Analysekaders en overeenkomsten

Een kunstwerk met een verhaal

Dankzij moderne hulpmiddelen en een flinke dosis nieuwsgierigheid is dit schilderij van Heijnes niet langer een anonieme impressie, maar een herkenbaar stukje Zwitserse stadsgeschiedenis. En hoe mooi is het dat een digitale assistent, meer dan honderd jaar na het ontstaan van het werk, heeft kunnen bijdragen aan deze ontdekking?

—

📍 Locatie: Luegislandturm, Luzern (Zwitserland)
🎨 Kunstenaar: Marinus Heijnes (1888–1963)
🔍 Onderzoek en identificatie: met hulp van AI (ChatGPT)