Het vroegst bekende werk
OOG IN OOG MET HET VROEGST BEKENDE WERK VAN MARINUS HEIJNES
Vandaag stond ik oog in oog met een bijzonder schilderij: voor zover nu bekend het vroegste bewaard gebleven werk van Marinus Heijnes.
Rechtsonder staat het jaartal 1905, met daaronder een vroege signatuur. Dat jaartal past goed binnen de levensloop van Heijnes. In 1905 zat hij in het eerste of tweede jaar van zijn opleiding aan de Quellinusschool in Amsterdam, waaraan hij in 1904 was gestart. Vermoedelijk maakte hij dit schilderij als studieopdracht.
EEN JONGE SCHILDER AAN HET BEGIN VAN ZIJN ONTWIKKELING
Het schilderij toont een winters landschap met schaatsers. Langs het ijs staan enkele figuren en op de achtergrond zien we bomen, bebouwing en een kleine brug of oversteekplaats. De voorstelling is vrij traditioneel opgebouwd en doet nog denken aan de negentiende-eeuwse landschapsschilderkunst.
Het karakteristieke handschrift van Heijnes is in dit werk nog nauwelijks te herkennen. De losse toets, het uitgesproken kleurgebruik en de sfeer die zijn latere landschappen zo herkenbaar zouden maken, moesten zich nog ontwikkelen. Juist daarom is dit vroege schilderij zo interessant. We zien hier nog niet de ervaren kunstenaar, maar een jonge leerling die bezig is het vak te leren en zijn eigen weg te vinden.
VERBORGEN ONDER EEN GELE WAAS
De tand des tijds heeft duidelijke sporen achtergelaten. Over het schilderij ligt een sterk vergeelde en vervuilde vernislaag, waardoor de oorspronkelijke kleuren en nuances moeilijk te beoordelen zijn. Daarnaast vertoont het oppervlak craquelé en verschillende slijt- en beschadigingsplekken. Vooral in de lucht zijn grote verkleurde zones zichtbaar.
Aan de hand van foto’s is niet met zekerheid vast te stellen wat veroorzaakt wordt door vuil, vergeelde vernis, slijtage, verfverlies of een eerdere behandeling. Daarvoor zou het schilderij moeten worden schoongemaakt. Het is fascinerend om je af te vragen welke kleuren en details onder deze donkere, gele waas verborgen liggen.
EEN SCHILDERIJ DAT AAN VERNIETIGING ONTSNAPTE
Dat het werk na ruim 120 jaar nog bestaat, is waarschijnlijk te danken aan een bijzondere samenloop van omstandigheden. Het schilderij kwam via Heijnes bij zijn broer terecht. Daardoor bevond het zich rond 1930 niet meer in het atelier van de schilder. Dat bleek achteraf vermoedelijk de redding van het werk.
Rond 1930 stond Heijnes aan de vooravond van een aantal belangrijke tentoonstellingen. Hij keek kritisch naar zijn oudere schilderijen en vernietigde werken die hij niet goed genoeg vond. Volgens het overgeleverde verhaal gooide hij een aantal schilderijen in de Kagerplassen. Toen deze de volgende dag weer aanspoelden, stak hij ze alsnog in brand. Met dit vroege winterlandschap kon hij dat niet doen: het was immers in het bezit van zijn broer. Daardoor ontsnapte het aan het lot dat een deel van zijn andere jeugdwerk trof.
EEN BIJZONDER BEGINPUNT
Vandaag keek ik dus niet alleen naar een oud schilderij. Ik keek naar een werk dat gemakkelijk verloren had kunnen gaan: een schilderij uit de tijd waarin Marinus Heijnes nog geen gevestigd kunstenaar was, maar een jonge kunststudent aan het begin van zijn ontwikkeling.
Voor zover we nu weten, is dit het vroegst bewaard gebleven werk van zijn hand. Het laat nog niet de schilder zien die Heijnes later zou worden, maar juist daarin schuilt de bijzondere waarde ervan. Dit is het beginpunt van een kunstenaarschap – bewaard gebleven doordat het schilderij op het juiste moment niet meer bij de schilder zelf was.
Wat een mooi verhaal over de geschiedenis van mijn familie.
Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.
Beoordeling Het vroegst bekende werk.